REFLEKSYON SOU DEKLARASYON FILOZOFIK NONM KI PI SAJ KI TE VI

---

June 30, 2026

NONM KI PI SAJ KI TE VIV SOU TE SA A : SOKRAT, DEKLARE:

<< Si gen yon bagay mwen konnen pi byen pase tout lòt bagay, sè ke MWEN PA KONNEN ANYEN,>>

College Park, Eta Maryland, 30 jen 2026.

___________________________________________________

Deklarasyon Sokrat fè kote misye di: << Sa mwen konnen pi byen pase tout lòt bagay, sè ke mwen pa konnen anyen>> atire atansyon sou iyorans lèzòm ak nesesite pou nou chache sajès veritab la gasak kesyon ke nou ta dwe poze tout tan e sou lefètke konesans ki nan tèt chakenn nan nou se yon bagay totalman relatif. Mwen ka konsidere tèt mwen (menm jan moun ka konsidere mwen) kòm yon Ti Jan ki pi savan pase wa nan yon domèn tandiske mwen totalman iyoran, mwen 100% analfabèt nan yon lòt. Yon moun byen kapab imajine ke, depi Lantikite deja Sokrat (470-399 AJK) te nan yon pozisyon kote, si li te vle, li te ka pase nan betiz yon Pik de La Mirandòl (Il Pico della Mirandola) kit ap jwenn mwayen deklare, nan epòk Larenesans (1400+-1500+): <<De omni re schibili.>> = <<Je sais tout ce que l’homme peut savoir.>>  Mwen konnen tout sa lom kapab konnen.” …. Menm jan ke, 3 syèk anviwon apre sa, nan 18èm syèk la, ekriven, filozòf fransè e youn nan teyorisyen Revolisyon Frensèz la, François Marie Arouet, alyas Voltaire, te pase La Mirandòl nan Betiz avèk yon parodi kote misye te mete yon diplis sou deklarasyon an. Voltaire te ekri: <<De omni re schibili”:.. et quibusdam aliis.>> = <<Je sais tout ce que l’homme peut savoir “et même plus que ça.>> = <<Mwen konnen tout sa lòm ka konnen… ‘e menm plis ke sa toujou.’>> Deklarasyon an te parèt pou lapremyè fwa nan yon etid Platon te prezante sou patwon li, manto li e mèt li, Sokrat, nan yon liv li rele Apoloji. Nan liv sa a Platon vini ak yon eksplikasyon kote Sokrat fè konnen poukisa li genyen plis sajès pase lòt kretyen vivan paske tou senpleman li se premye moun ki pote li volontè pou li rekonèt pwòp iyorans li (Platon, Apoloji 22d. Sous Wikipedia + 1).

Dapre sa Platon rakontre sou istwa a, yon Orak ki rele Delfi te deklare ke Sokrat sete nonm ki te genyen plis sajès nan tout vil Atèn. Deklarasyon sa a te boulvèse tèt Sokrat ki te mete kò l deyò pou l te chache byen konnen tout moun ki te gen repitasyon kòm moun saj nan vil la: òm politik, ekriven, powèt, atizan, elatriye. Sa li te fin pa dekouvri, sè ke, pandan moun sa yo t ap di yo te genyen konesans, se pa tout tan yo te byen konprann sa ki te makònen ak domèn konesans yo a. Okontrè, Sokrat se premye moun ki admèt iyorans li; oubyen li rekonèt ke konesans li te limite; konsa li te montre plis sajès pase tout lòt moun. (Philosophybreak.com +1).

SIYIFIKASYON FILOZOFIK

Deklarasyon an pa reprezante yon konfesyon ke yon moun fè pou l di li pa konnen anyen ditou; men pito se yon fason paradoksal pou yon moun rekonèt limit ki genyen nan konesans lèzòm. La a, Sokrat atire atansyon sou lefèt ke sajès veritab la sòti nan bòn dispozisyon e menm nan volonte yon moun pou l rekonèt gen bagay li pa konnen (The Collector+1). Lè ou montre ou genyen ase imilite pou ou di “mwen se yon iyoran”, “mwen pa konnen”, sa ankouraje w pou w toujou ap poze kesyon, sa devlope yon panse kritik lakay ou epi ou louvri lespri w pou l resevwa nouvo lide. Lè ou admèt ke ou se yon iyoran, ou evite aji tankou yon awogan; konsa ou rete pare e prepare pou ou kontinye aprann, pou ou chache genyen plis konesans. (philosocom.com).

RAPÒ AVÈK METÒD SOKRATIK LA

Apwòch Sokrat la, ke moun konnen kòm “Metòd Sokratik la”, gen ladan l sa yo rele ‘kesyon-prèv’ ki ede ou ekspoze senp sipozisyon epi ankouraje ou ale dèyè konpreyansyon ki pi apwofondi. Lè Sokrat rive pwouve ke byen souvan zòt pa konnen vrèman sa ke yo pwoklame pou di kòmkwa yo konnen an, misye ensiste sou nesesite e menm enpòtans obligasyon yon nonm oubyen yon fanm ta dwe genyen pou li evalye/ekzaminen pwòp tèt li e pou li genyen onètete  ntèlektyèl. Deklarasyon kote li di li <<pa konnen anyen an>> sèvi kòm fondasyon pou metòd la (“Metòd Sokratik la”) kote li ankouraje dyalòg ak refleksyon olye li fè pwomosyon pou yon ‘asirans’ dogmatik kire poze souiyorans, ki revele yon oto-sifizans diskriminatwa, awogan e anti-akademik (“kont prensip/presèp ki mande pou lòm fè yon bèl plas pou lekòl/inivèsite/akademi nan resous ak fowòm kote yon nonm ak/oubyen yon fanm kapab ale ranmase konesans oubyen ale fè pwovizyon pou plis konesans. (philosophybreak.com+1.)